bo điện tử TRCH NHIỆM do Khu Hội CTNCT Việt Nam Nam California chủ trương

*  hoạt động từ 26/4/2008  *


"Những thng tin trn trang web ny thể hiện quyền tự do ngn luận của người đưa tin; v quyền được tiếp cận thng tin đầy đủ của ng

                                                                                                     

 

 

Nga v Trung Quốc muốn lập trật tự thế giới mới

Cuộc khủng hoảng tại Ukraine l một trong những dấu hiệu cho tham vọng xy dựng trật tự thế giới mới của Nga v Trung Quốc.

Tổng thống Vladimir Putin đ đến Bắc Kinh tham dự lễ khai mạc Olympic ma đng 2022. Tại đy, ng Putin gặp đồng minh quan trọng nhất của Nga - Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bnh.

Quan hệ giữa Moscow v Bắc Kinh đ thn thiết đến mức trong cuộc điện đm thng 12 vừa qua, ng Tập tuyn bố ủng hộ yu sch của Điện Kremlin rằng Ukraine khng được php gia nhập NATO.

Một thập kỷ trước, khi Trung Quốc v Nga vừa l đối tc, vừa l đối thủ, sự nồng ấm như hiện nay l khng tưởng. Nhưng sau thời gian di đối đầu với Mỹ, ủng hộ m ng Tập dnh cho Moscow phản nh sự song trng cả lợi ch v quan điểm về trật tự thế giới giữa Nga v Trung Quốc, theo Financial Times.

Chống lại trật tự thế giới đương đại

Truyền thng Trung Quốc đưa tin Chủ tịch Tập Cận Bnh ni với Tổng thống Putin rằng "c những thế lực quốc tế đang ty tiện can thiệp vo cng việc nội bộ của Nga v Trung Quốc, dưới danh nghĩa dn chủ nhn quyền".

Thng điệp của ng Tập cho thấy r Nga v Trung Quốc tin rằng Mỹ đang ln kế hoạch lật đổ chnh quyền ở hai nước ny.

Khi bất ổn bng pht ở Kazakhstan, Tổng thống Putin co buộc Mỹ m mưu bảo trợ một cuộc cch mạng mu mới. Tuyn bố của Moscow được Bắc Kinh ủng hộ.

Từ lu, Điện Kremlin tin rằng Mỹ đứng sau cuộc cch mạng Euro Maidan ở Ukraine năm 2013-2014, khiến cựu Tổng thống thn Nga Viktor Yanukovych bị lật đổ, lm đảo chiều hon ton quan hệ giữa Moscow v Kiev.

Trong khi đ, Trung Quốc co buộc cc thế lực nước ngoi, m chỉ Mỹ, kch động cuộc biểu tnh quy m lớn ở Hong Kong năm 2019 lm chấn động cả thế giới.

Mocsow v Bắc Kinh tin rằng mục tiu cuối cng của Washington l thay đổi chnh quyền hiện nay của Nga v Trung Quốc, v Mỹ sử dụng cc lực lượng ủng hộ dn chủ ở hai nước ny lm con ngựa thnh Troy.

Nhưng Trung Quốc v Nga khng chỉ tnh ton cch tự vệ. Điện Kremlin v Trung Nam Hải nhận định mối đe dọa cch mạng mu đến từ những thiếu st căn bản của trật tự thế giới hiện nay - gồm sự tổng ha của cc thiết chế quốc tế, cấu trc quyền lực v tư tưởng định hnh nền chnh trị ton cầu.

Bởi vậy, Moscow v Bắc Kinh c chung quyết tm thiết lập một trật tự thế giới mới, phục vụ lợi ch của Nga v Trung Quốc.

Qun đội Nga được điều động tới bin giới Ukraine. Ảnh: Reuters.

Hai đặc điểm của trật tự thế giới hiện tại m Trung Quốc v Nga thường phản đối l "tnh đơn cực" v "những gi trị phổ qut". Ni một cch đơn giản, hai nước tin rằng những gi trị lm nn trật tự thế giới hiện nay đang trao cho Mỹ qu nhiều quyền lực, bởi vậy cần phải ph bỏ.

"Tnh đơn cực" xuất hiện sau khi Lin X sụp đổ, Mỹ trở thnh siu cường duy nhất của thế giới. Fyodor Lukyanov, chuyn gia chnh sch đối ngoại của Nga, cho rằng trật tự đơn cực "cho php Mỹ tự do hnh động trn trường quốc tế".

ng Lukyanov cho rằng kỷ nguyn b quyền của Mỹ bắt đầu bằng chiến tranh Vng Vịnh năm 1991, khi Washington huy động lin minh ton cầu đnh đuổi qun đội của Saddam Hussein ra khỏi Kuwait. Trước đ, qun đội Iraq pht động chiến tranh xm lược Kuwait bất chấp sự ln n của cộng đồng quốc tế.

Sau chiến tranh Vng Vịnh l chiến dịch can thiệp qun sự do Mỹ lnh đạo ở Bosnia v NATO đnh bom thủ đ Belgrade của Serbia nhằm ngăn chặn chnh quyền Slobodan Milosevic diệt chủng người Albania ở Kosovo.

Sau vụ khủng bố 11/9/2001, NATO pht động cuộc chiến ở Afghanistan nhằm truy lng Osama Bin Laden v lật đổ chnh quyền Taliban khi đ nui dưỡng Al Qaeda. Theo ng Lukyanov, chiến tranh Afghanistan l một v dụ khc cho thấy Mỹ sẵn sng v c đủ khả năng "dng bao lực để thay đổi thế giới".

Nhưng sau 20 năm, Washington đ thất bại v phải rt qun khỏi Kabul, để lại một đất nước hỗn loạn. Sự ra đi của qun đội Mỹ khỏi Afghanistan cho Nga hy vọng rằng trật tự thế giới do Washington lnh đạo đang sụp đổ.

"Kabul thất thủ mang tnh lịch sử v biểu tượng khng km sự sụp đổ của bức tường Berlin", ng Lukyanov ni.

Cc học giả Trung Quốc c gc nhn tương tự. Viết trn Foreign Policy, Yan Xuetong, trưởng khoa quan hệ quốc tế Đại học Thanh Hoa, cho rằng "việc vươn ln vị thế cường quốc cho php Trung Quốc đng vai tr mới trong quan hệ giữa cc quốc gia - một vai tr khng thể dung ha với sự thống trị của Mỹ". Học giả người Trung Quốc tin rằng "trật tự thế giới do Mỹ lnh đạo đang dần tiu tan, thay thế bằng trật tự đa cực".

Đch thn Chủ tịch Tập Cận Bnh cũng tuyn bố "phương Ty đang suy tn, trong khi phương Đng dần trỗi dậy".

Trật tự thế giới mới của Nga v Trung Quốc

Xy dựng trật tự thế giới mới khng thuần ty l sức mạnh cơ bắp, m cn l cuộc chiến về tư tưởng. Trong khi truyền thống tự do của phương Ty thc đẩy tư tưởng nhn quyền phổ qut, cc chiến lược gia Nga v Trung Quốc biện luận rằng những truyền thống văn ha v nền văn minh khc biệt cần c con đường pht triển ring.

Nga từ lu đ từ bỏ nỗ lực ha mnh vo nền văn minh phương Ty. Thay vo đ, Moscow thc đẩy tưởng hấp thụ tinh hoa của cả phương Đng v phương Ty.

Trong khi đ, cc học giả Trung Quốc tuyn bố sự kết hợp của truyền thống Nho gio v chủ nghĩa x hội khiến nước ny lun đề cao gi trị tập thể thay v quyền của c nhn, m minh chứng l thnh cng trong kiềm chế Covid-19.

Trong trật tự mới m Bắc Kinh v Moscow muốn xy dựng, thế giới sẽ bị phn chia thnh những vng ảnh hưởng khc nhau. Tại đ, Washington sẽ phải chấp nhận sự thống trị của Moscow v Bắc Kinh tại những khu vực xung quanh đường bin giới của Nga v Trung Quốc, đồng thời dừng ủng hộ cch mạng mu.

Khủng hoảng ở Ukraine thực chất l cuộc đấu tranh v trật tự thế giới tương lai. Với Điện Kremlin, Ukraine nằm trong khng gian ảnh hưởng văn ha, chnh trị của Nga. Bởi nhu cầu bảo đảm an ninh, Moscow sẽ lm mọi thứ để ngăn Kiev gia nhập NATO.

Trong khi đ với Mỹ, những đi hỏi của Nga vi phạm những nguyn tắc cơ bản của trật tự thế giới đương đại, cụ thể l chủ quyền của một quốc gia tự định đoạt tương lai của mnh.

Cuộc khủng hoảng Ukraine cũng tạo ra tc động ton cầu. Mỹ hiểu cho php Nga tấn cng Ukraine, dng vũ lực thiết lập "khng gian ảnh hưởng" của ring Moscow, sẽ tạo ra tiền lệ để Trung Quốc lm điều tương tự

 Tu hải cảnh Trung Quốc hoạt động trn Biển Đng. Ảnh: Xinhua.

Trong một thập kỷ qua, Trung Quốc đ sử dụng vũ lực để gia tăng kiểm sot trn cc vng biển tranh chấp ở Biển Đng, đồng thời thường xuyn đe dọa dng bạo lực để thống nhất Đi Loan.

Nếu Nga thực sự đưa qun vo Ukraine v thnh cng với kế hoạch của mnh, Trung Quốc sẽ cng c động lực để gy hấn tại khu vực xung quanh bin giới nước ny, trong bối cảnh những thnh phần dn tộc đại Hn đ đnh hơi thấy sự kết thc của kỷ nguyn nước Mỹ lnh đạo ton cầu.

D chia sẻ gc nhn về trật tự thế giới, cch tiếp cận để hiện thực ha mục tiu của Bắc Kinh v Moscow c sự khc biệt.

Thời gian gần đy, Nga tỏ ra sẵn sng phiu lưu qun sự hơn Trung Quốc. Nhưng mục đch cuối cng của Moscow th hạn chế hơn. Việc can thiệp qun sự ở Syria, Kazakhstan hay Ukraine l cch để bc bỏ tuyn bố của cựu Tổng thống Mỹ Barack Obama rằng Nga chỉ l cường quốc khu vực.

"Với cc nh lnh đạo Moscow, nước Nga sẽ khng l g nếu khng phải một siu cường", Dmitri Trenin, chuyn gia Trung tm nghin cứu Carnegie ở Moscow, ni.

Trong khi đ, Trung Quốc m tham vọng lớn hơn, đ l thay thế Mỹ trở thnh cường quốc số một thế giới.

Elizabeth Economy, tc giả cuốn sch The World According to China, cho rằng Trung Quốc đang hướng tới trật tự thế giới thay đổi hon ton, ở đ Mỹ sẽ khng cn chỗ đứng ở Thi Bnh Dương v chỉ hoạt động giới hạn tại Đại Ty Dương. Bởi Ấn Độ Dương - Thi Bnh Dương hiện l cốt li của nền kinh tế ton cầu, trật tự thế giới như vậy sẽ gip Trung Quốc trở thnh "số một".

Rush Doshi, chuyn gia về Trung Quốc của Nh Trắng, dẫn một số nguồn tin cho biết Trung Quốc thực chất mong muốn thứ quyền lực thống trị tương tự của Mỹ sau Chiến tranh Lạnh.

Nga nn nng, Trung Quốc cẩn trọng

Sự khc biệt trong tham vọng giữa Nga v Trung Quốc phản nh chnh lệch về tiềm lực kinh tế hai nước. Nền kinh tế Nga hiện chỉ ngang Italy, Moscow đơn giản khng đủ khả năng để tranh ginh vị tr lnh đạo ton cầu.

Ngược lại, Trung Quốc đ snh ngang với Mỹ về kinh tế, l nh sản xuất v xuất khẩu lớn nhất thế giới. Dn số Trung Quốc lớn gấp 10 lần Nga. Bởi vậy, tham vọng trở thnh quốc gia quyền lực nhất thế giới với Trung Quốc thực tế hơn so với Nga.

Nhưng cũng bởi c tiềm lực v tham vọng lớn hơn, Bắc Kinh trong ngắn hạn sẽ hnh xử cẩn trọng hơn Moscow.

Theo ng Trenin, việc sẵn sng sử dụng vũ lực để thay đổi cn bằng quyền lực ở chu u phần no phản nh sự tuyệt vọng của Điện Kremlin. Trong bối cảnh NATO lin tục mở rộng về pha Đng, Nga coi Ukraine l phng tuyến cuối cng khng thể để mất.

Ngược lại, Bắc Kinh tin rằng thời gian v dng chảy lịch sử đứng về phương Đng. Trung Quốc sở hữu nhiều cng cụ kinh tế để khuếch trương ảnh hưởng, thứ m Nga khng c. Một v dụ tiu biểu l những dự n trong sng kiến Vnh đai, Con đường gip Bắc Kinh thu phục hng loạt đồng minh ở chu , chu Phi v Nam Mỹ.

Trong khi nước Mỹ dưới thời Trump c xu hướng thu mnh, Trung Quốc dng sức mạnh thương mại để khuếch trương ảnh hưởng ton cầu.

Đầu thng một, Hiệp định Đối tc Kinh tế Ton diện Khu vực (RCEP) đi vo hiệu lực, với sự tham gia của một số đồng minh chủ chốt của Mỹ ở Đng như Nhật Bản v Australia, trong khi Mỹ khng c dự phần. Những hiệp định thương mại kiểu như RCEP, với cơ hội thm nhập thị trường 1,4 tỷ dn, l cng cụ để Bắc Kinh gia tăng ảnh hưởng.

Nhưng lịch sử đ cho thấy trật tự thế giới mới thường chỉ xuất hiện sau một số sự kiện chnh trị mang tnh địa chấn. V dụ như Thế chiến 2 kết thc mở ra thời kỳ đối đầu lưỡng cực Mỹ - X, hay Lin X sụp đổ dẫn tới kỷ nguyn nước Mỹ lnh đạo.

Cu hỏi l liệu tham vọng về trật tự thế giới mới của Trung Quốc v Nga c cần một cuộc chiến tranh quy m lớn để đơm hoa kết tri?

 Tu chiến Nga khai hỏa trong cuộc tập trận với Trung Quốc v Iran năm 2021 ở Ấn Độ Dương. Ảnh: AFP.

Xung đột qun sự trực diện với Mỹ khng phải lựa chọn khn ngoan bởi c thể dẫn đến chiến tranh hạt nhn. Nhưng Moscow v Bắc Kinh c thể lựa chọn những chiến trường nhỏ, gần với đường bin giới của mnh để bảo đảm khả năng thắng lợi.

Nếu Nga tấn cng v chiến thắng ở Ukraine, một trật tự an ninh mới sẽ hnh thnh tại chu u. Nếu Trung Quốc thống nhất Đi Loan bằng vũ lực, sự kiện ny sẽ đặt dấu chấm hết cho kỷ nguyn dẫn đầu Thi Bnh Dương của Mỹ.

Trong kịch bản ấy, những quốc gia từng trng đợi vo bảo hộ an ninh của Washington như Nhật Bản, Hn Quốc, Australia sẽ phải tự điều chỉnh chnh sch theo một trật tự mới với Trung Quốc l nước dẫn đầu khu vực.

Trật tự thế giới mới cũng c thể xuất hiện nếu Mỹ ngầm chấp nhận v tự nguyện rt lui khỏi Đng u v Thi Bnh Dương. Kịch bản ny kh xảy ra trong nhiệm kỳ của Tổng thống Joe Biden. Nhưng ng Donald Trump c thể trở lại Nh Trắng vo năm 2024, v cựu Tổng thống Mỹ phần no đ chia sẻ thế giới quan về trật tự thế giới của Nga v Trung Quốc.

ng Trump đ hơn một lần hạ thấp vai tr của NATO v chỉ trch cc đồng minh của Mỹ ở chu . Triết l nước Mỹ trước tin của Trump lm xi mn vai tr bảo đảm an ninh ton cầu v cn bằng quyền lực của Mỹ.

D vậy, Nga v Trung Quốc dường như khng c định ngồi đợi ng Trump quay lại Nh Trắng. Moscow v Bắc Kinh hiểu đảng Cộng ha c nhiều tiếng ni diều hu chống Nga v Trung Quốc mạnh mẽ. Việc Nga dn qun ở bin giới Ukraine cho thấy Điện Kremlin đ mất kin nhẫn.

Ngay cả khi Nga pht động chiến tranh v thất bại, tham vọng thay đổi trật tự thế giới của Bắc Kinh sẽ vẫn cn đ. Một Trung Quốc ngy cng giu mạnh sẽ sẵn sng lm tất cả những g cần thiết để hiện thực ha tham vọng ny

 

Phương Đoan <dieuamphuongdoan48@gmail.com> wrote: