bo điện tử TRCH NHIỆM do Khu Hội CTNCT Việt Nam Nam California chủ trương

*  hoạt động từ 26/4/2008  *


"Những thng tin trn trang web ny thể hiện quyền tự do ngn luận của người đưa tin; v quyền được tiếp cận thng tin đầy đủ của ng

                                                                                                     

  

'Thầy ph thủy' Putin v vn cờ Ukraine đầy rủi ro

Phạm Cao Phong

5 thng 2 2022

 Tổng thống Nga Vladimir Putin dường như thch để đối thủ v đồng minh phải suy đon

Giải php ngoại giao về vấn đề Ukraine giữa Mỹ v Nga gần như đ sa lầy sau phản hồi chnh thức ngy 26/01/2022 từ pha Mỹ bằng văn bản về những đi hỏi của Nga.

Tnh hnh hịn nay cn tồi ṭ hơn năm 2008, khi Nga tiến qun vo Georgia. Nga đ thnh cng trong vịc từ chối mọi thương lượng với Lin hịp chu u (EU), coi cc nước chu u khng bằng vai phải lứa, m chỉ ni chuỵn với Mỹ.

Theo Reuters, hm 26/01, tại Hạ Viện Nga, ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov tuyn bố Nga hon ton khng c định thảo luận về tnh hnh Ukraine v an ninh của nước Nga với Lin Hiệp Chu u v Tổ chức An ninh v Hợp tc Chu u (OSCE).

Điều ny khng gy bất ngờ. V ngay từ buổi ḥi đm đầu tin tại Geneva, cả Nga v Mỹ đều tỏ ra nghi ngờ bn ny hay bn kia chịu li bước trước cc đi hỏi cũng như trch nhịm phổ qut m hai bn theo đuổi.

Cục chiến đnh Ukraine, nếu được pht đ̣ng tuy thế sẽ đem lại nhiều rủi ro cho Putin, nhưng đấy l chủ đề của ṃt cu chuỵn khc. Ở đy, ti muốn điểm qua cc vấn đề lịch sử v đnh gi v sao Phương Ty rất e ngại bị cuốn vo chiến tranh với Nga.

Về quan điểm ngoại giao, Phương Ty cho rằng Ukraine c quyền xin vo Nato, tun thủ một nguyn tắc cơ bản được quy định trong Hiến Chương Paris, đ l bất kỳ quốc gia no cũng c thể lựa chọn lin minh cho mnh.

Hiến chương Paris thng qua tại Paris (11/1990), dựa trn nền tảng Hịp ước Helsinki về an ninh chu u. Đy l nền tảng cho Tổ chức An ninh v Hợp tc chu u (OSCE).

Song trớ tru l Hoa Kỳ, Lin X (khi đ) v Canada đều khng k đồng thụn về cam kết ny.

Về điểm ny, nước Nga, kế thừa Lin X, phản đối tnh chất khng thể tch rời về an ninh: An ninh của nước ny khng thể được thực hiện m gy bất lợi cho an ninh của nước khc. Đ c hai nguyn tắc cơ bản khng tương thch, cho đến lc ny chưa được giải quyết.

Để Ukraine vo Nato l Nga bị đe dọa an ninh, theo Kremlin, v đy l lằn ranh đỏ ng Putin khng cho php Phương Ty bước qua.

Tổng thống Putin v vấn đề lịch sử Nga-Ukraine

 Cc qun nhn Nga tham gia cc cuộc tập trận trn bi tập ở Vng Rostov, Nga, vo ngy 28 thng 1 năm 2022

Cc vấn đề hịn nay chỉ l biểu hịn của hai ba lớp chủ đề c trong lịch sử gần, v xa xưa.

Theo cch nhn từ Kremlin, khi Chiến tranh Lạnh chấm dứt, Lin X chấp nḥn cho hai nước Đức thống nhất, đổi lại lời hứa của Hoa Kỳ l Nato "khng mở ṛng sang pha đng". Pha Mỹ ni họ khng hề hứa như ṿy.

By giờ, Moscow khng chỉ muốn Phương Ty phải bảo đảm Ukraine sẽ khng bao giờ gia nḥp Lin minh qun sự Nato, m Nato cn phải rt qun khỏi Bulgaria v Romania, hai nước Kremlin cho l thục vng ảnh hưởng truyền thống của mnh.

Chưa kể theo tổng thống Putin một Ukraine đi theo tư tưởng của phương Ty sẽ tạo nn chuỗi phản ứng domino tới cc quốc gia đang chịu sự ảnh hưởng của Moscow.

Ukraine c ṃt vị tr đặc bịt trong lịch sử Nga. Nh nước Rus Kyiv (Nga Kyiv) l của ṭc người Slav pha đng (862-1240) được thnh lập bởi vị vương Oleg của triều đại Rurik ( Rurik of Ladoga) khi dời đ từ Novgorod tới Kyiv trong khoảng 882.

Hong thn Vladimir Krasno Mặt Trời Đỏ huyền thoại của Cng quốc Nga Kyiv l hnh tượng trong sử thi Nga. Mỗi lần đi qua địn Kremlin, chắc hẳn ng Putin thấy cay đắng khi nhn thấy bức tượng hong tử huyền thoại ny được dựng năm 2016. Hong thn Vladimir cũng l người đ đưa dn Nga vo đại gia đnh Chnh thống gio năm 988, tạo ra bản sắc Nga.

Chnh thống gio cũng l gio ḥi của Đại cng quốc Moscow, sau ny l Đế chế Sa hong, v vẫn tồn tại ở Nga, Ukraine, Belarus thời Lin X, tới by giờ l quốc đạo của Lin bang Nga. Nhưng gần đy, gio ḥi Ukraine đ tch ra.

Giữa hai vng đất Nga Kyiv v Nga Moscow c một sự gần gũi về văn ha, ngn ngữ, tn gio khng kể sự pha tṛn sắc ṭc trong ba thế kỷ. Hai cng quốc Slav đ nḥp lm ṃt năm 1654, trước cả khi Hoa Kỳ ra đời. Đến nay, ṃt ước tnh trn bo Php ni c tới 1/3 người Ukraine c gia đnh ở Nga.

Crimea bn bờ Hắc Hải

Nga diễn tập qun sự gần bin giới với Ukraine

Tuy thế, hai nước Nga v Ukraine thời nay đ c tranh chấp quanh vng Biển Đen, cụ thể l Crimea.

Đế quốc Nga ginh được bn đảo Crimea với dịn tch 26.945 km2, từ tay Đế chế Ottoman (1299-1922) sau chiến tranh Nga-Thổ (1768-1774).

Ukraine v Crimea c rất nhiều nghĩa với đế quốc Nga. Kyiv l ṃt trong ba thnh phố quan trọng nhất của Nga sau Moscow, St.Petersburg.

Nữ hong Nga, Catherine Đại đế (người gốc Đức) đặt nền mng cho thnh phố Sebastopol, trn bn đảo Crimeavo năm 1783 trong cng cục bnh trướng xuống pha Nam.

Năm 1783, b tuyn bố " từ by giờ cho đến mi mi, mảnh đất ny sẽ l của nước Nga".

Tuyn bố của Catherine Đại đế tḥm ch được ghi trong Hịp định Jassy k với triều đnh Ottoman ngy 6/1/1792, tuyn bố chủ quyền nước Nga khng chỉ ở bn đảo Crimea m cn nối di theo bờ biển đến ṭn sng Dnepr.

Ngoi gi trị l thương cảng quan trọng, đy cn l nơi đồn tr của Hạm đ̣i Nga Hong v l cảng nước su của Hải qun Lin X v Hạm đ̣i Biển Đen.

Nước Nga bị ma đng khắc nghịt bao vy nn cc cửa biển ấm, khng đng băng l tối quan trọng, như huyết mạch của họ.

Nga đ từng bị Thổ Nhĩ Kỳ, Php, Anh gy chiến hng chiếm đoạt Crimea, cửa ng kiểm sot Biển Đen của đế quốc Nga hong.

Đức quốc x cũng phải trả gi nặng nề, sau 250 ngy cng ph, mi đến thng 6 năm 1942 mới chiếm được qun cảng Sebastopol.

Do đ vịc Ukraine vo Nato đang khơi dậy những hồi ức về cc mối đe dọa đến từ sườn pha Ty trong qu khứ, theo gc nhn từ Moscow.

Chu u chia rẽ, Mỹ chần chừ

 Sau khi Lin X tan r, Nga cn yếu v vẫn muốn tham gia vo một tiến trnh hợp tc với phương Ty. Nhưng vịc tiếp nḥn gần như tất cả cc nước thục khối XHCN Đng u cũ vo EU, v nhất l vo Nato, khiến Nga c mặc cảm bị chn p, bắt nạt. Chnh giới Nga đ tố co phương Ty l "bội ước" v lợi dụng một nước Nga kiệt quệ để bnh trướng. Cc nước Đng u, Baltic hiển nhin bc bỏ cch nhn "đại Nga" của Kremlin.

Tuy nhin, theo ṃt số đnh gi tại Php, vịc hạ nhục nước Nga trong mắt cc kẻ th v đồng minh của nước Nga giống như đnh thức con gấu đang ngủ đng. V ngay tại EU, quan điểm trong giới lnh đạo dn sự, qun sự ḷ ra bất đồng, dẫn đến ḥ lụy gần đy nhất l nước Đức đ mất ṃt tư lệnh Hải qun. Đ l tướng Kay-Achim Heino Schnbach đ từ chức hm 22/1/2022, sau khi ni rằng Tổng thống Putin đng ra nn được tn trọng, v Ukraine sẽ khng bao giờ ginh lại được Crimea.

"Ti đ yu cầu Bộ trưởng Quốc phng Christine Lambrecht bi nhiệm ti ngay lập tức", Reuters dẫn lời Ph đ đốc Kay-Achim Schnbach cho biết trong tuyn bố ngy 22/1. "Bộ trưởng đ chấp nhận yu cầu của ti".

ng Schnbach đ đưa ra nhận xt c nhn vo hm 21/1, vo thời điểm nhạy cảm khi Nga đang điều qun ở bin giới Ukraine.

Ta cần hiểu Đức từ sau Thế Chiến II v bi học chia cắt đất nước (Đng Đức do Lin X kiểm sot) vẫn cn nhức nhối nn d sao đi nữa phải giữ thi đ̣ e d với đối tc Nga. Nhưng tnh trạng khối qun sự Nato hịn nay cũng khng ổn. Nato được Tổng thống Php Macron m tả như 'lịt no', kẻ sẽ khng biết phải lm g nếu c ṃt cục chiến tranh quy ước ở chu u.

Php l nước duy nhất trong EU c ḅ binh mạnh, my bay chiến đấu hịn đại đủ so snh với cc chiến đấu cơ Nga, c hng khng mẫu hạm v vũ kh hạt nhn. Nhưng để ni tổng thống Macron sẽ pht đ̣ng ṃt cục chiến tranh bảo ṿ Ukraine ṃt khi qun Nga trn qua bin giới nước ny l điều khng tưởng. Mặc d l Chủ tịch lun phin EU năm nay, song chỉ cn ba thng nữa Php sẽ c bầu cử tổng thống nn gần như khng c hy vọng tổng thống Php ḅt đn xanh cho ṃt cục can thịp qun sự.

Tḥm ch, nếu c chiến tranh ở Ukraine, th qun đ̣i Php khng sẵn sng kể cả khi tổng thống Macron muốn điều đ̣ng. Nhiều chuyn gia qun sự Php đnh gi nước họ chỉ c dn lnh cảnh (nguyn văn 'Arme bonsa'- qun đ̣i cy kiểng) gồm 89 nghn qun, trong đ chỉ c thể điều đ̣ng được khoảng 15.000 lục qun, vi nghn thiết gip v chiến xa. Lực lượng Php thịn chiến nhất lại đang mắc kẹt ở vng Sahel, chu Phi. So với qun Nga với cơ số lnh chiến đấu tới 120 nghn ở sẵn bin giới Ukraine, cng với cc vũ kh tấn cng vừa qua thử thch, cải tiến ở Syria, th Php khng phải l địch thủ.

Về thời gian v thời tiết, từ nay cho đến thng ba, mặt đất băng gi vững chắc của vng bnh nguyn Ukraine đảm bảo cho Nga triển khai tốt xe tăng, thiết gip v kh ti hạng nặng, chưa kể my bay đổ ḅ v trực thăng vũ trang hịn đại của Nga. Người ta ni về khả năng qun Ukraine "du kch chiến" chống Nga, nhưng đ l cu chuỵn sau khi Nga đ thắng cục tấn cng ban đầu.

Tm lại, vo lc ny, Putin đang c tới lợi thế về sức mạnh để p đặt ln ranh đỏ, củng cố vị thế nước Nga trn bn cờ an ninh chu u.

Thụ đ̣ng lu rồi nn kh dm giao chiến?

Nhn từ bn ngoi, hẳn Nga thấy trong qu khứ, EU v Hoa Kỳ đều đ bất lực trước vịc Nga sử dụng vũ lực tại Georgia (Gruzia), Chechnya v trong vụ sp nḥp Crimea.

Kyiv mất một phần vng Donbass m cc cường quốc trơ mắt nhn, cc bịn php trừng phạt đều khng ngăn chặn được tham vọng ginh lại ảnh hưởng địa chnh trị của Nga.

Cc nước cựu c̣ng sản trong Lin bang X viết cũ khi c biến đ̣ng chnh trị hoặc chiến tranh đều quay về pha Nga xin gip đỡ. Armenia v Azerbaijan nhờ Nga lm trọng ti sau cuộc chiến ko di 6 tuần năm 2020 trn khu vực tranh chấp Nagorno-Karabakh. Hoặc Belarus, Kyrgyzstan v mới nhất l Kazakhstan "khi c biến" đều van ni sự trợ gip của Nga.

Tuy thế tnh hnh giằng co hịn nay đặt ra nhiều cu hỏi.

Lịu Tổng thống Putin c đi nước cờ phiu lưu l khởi đ̣ng ṃt cục chiến tranh quy ước tấn cng người anh em lng giềng Ukraina để thu hồi vng đất vốn gắn kết với Đế chế Nga từ 336 năm trước?

Vịc Mỹ, Anh di tản ṃt phần nhn vin sứ qun tại Ukraine c ging hồi chung lo ngại ngọn lửa chiến tranh đang bn lửa nhằm trnh ṃt cục di tản tồi ṭ như tại Afghanistan? Anh cn trong Nato v gip Ukraine về vũ kh, nhưng Anh khng cn trong EU th lm sao thuyết phục Php, Đức, Đng u xy dựng ṃt chiến lược chung đối ph với Nga? Cc can thịp thường l sau khi "sự đ rồi".

Năm 2008, Tổng thống Nicolas Sarkozy của Php trong vai tr trung gian ha giải đ cứu qun đ̣i Georgia khỏi bị xa sổ. Trong vng 12 ngy, với sức mạnh hải lục khng qun, Nga đ đ bẹp sức chiến đấu của đ̣i qun nước 'anh em đồng đạo Chnh thống gio' ven bờ Biển Đen từng được Hoa Kỳ trang bị v huấn luỵn. Kết cục l sau cục chiến, Tbilisi mất Nam Ossetia, Abkhazia.

Ti nhớ khi đ Tổng thống Mỹ George Bush v giới lnh đạo phương Ty chỉ cn biết chỉ trch phản ứng qu mạnh tay của Nga, m khng hề gửi qun gip Georgia. Phải chăng đy đ l tiền ḷ vịc Mỹ chọc gịn ṃt cựu thủ lĩnh "đầu gấu" như nước Nga m tổng thống đương nhịm Joe Binden lng qun?

Nước Mỹ vừa c trải nghịm cay đắng ở Afganistan: Hai mươi năm gy dựng v đổ mu chỉ để lại hnh ảnh cục rt chạy hỗn loạn. C̣ng với đại dịch Covid 19, lạm php tăng phi m, nước Mỹ của vị tổng thống gi nua c lẽ chưa sẵn sng cho ṃt phiu lưu đầy rủi ro mới.

Điều quan trọng nhất l lịu dn Mỹ c thiết tha chiến đấu v tổng thống, cựu diễn vin tấu hi Volodymyr Zelensky của Ukraine?

Vịc cựu tổng thống Ukraine Petro Poroshenko ṃt biểu tượng chống Nga quyết lịt trong thời gian cầm quyền trước đy đang bị ta n Ukraine khp vo co trạng phản ḅi tổ quốc khắc họa một bức tranh đầy mu thuẫn trong ṇi ḅ chnh trị quốc gia trn 50 trịu dn nhưng chưa đồng nhất cả hướng đi.

Vậy th ai ở phương Ty sẵn sng chết cho Ukraine, Poroshenko hay Zelensky? Nhn cả Php v chu u những tuần qua, ti chưa thấy ai.